Rouwen om corona – zelfs een karig begin is een begin.

De corona crisis was overrompelend en ontwrichtend, op duizenden manieren. We hebben ons allemaal afgevraagd: wat gebeurt hier? Om hiermee in het reine te komen werd vrijdag 29 september het ‘Nationaal Stilstaan bij Corona’ georganiseerd, in het provinciehuis in Den Bosch.

Voorafgaand waren er kritische geluiden. ‘Stilstaan bij Corona’ was in 2022 uitgesteld, en had al vele gedaanten gehad. In juni 2023 was de kogel dan toch door de kerk: het werd een rondreizende tentoonstelling om de pijn en de schok te eren in 44 verhalen. Kustaw Bessems sprak in de Volkskrant van 30 juni van een ‘armetierig aftreksel van een herdenking’ die toonde ‘dat de verwerking van corona niet eens begonnen is’. Misschien had hij gelijk. Evengoed heb ik met volle aandacht meegewerkt aan de invulling ervan, door het verhaal te delen van Pepijn. En van de weersomstuit werd ik gevraagd voor diverse media. Een relatief lang radio interview op maandagavond 25 september, met een prachtig intermezzo met de vrienden van Pepijn van Het4e.Twee dagen later live op TV  bij Op1, op de late woensdagavond. Vrijdag een interview in het AD, samen met Arno Brok, voorzitter van het comité Stilstaan bij Corona’. En tot slot waren Titia en ik bij de officiële opening in Den Bosch, in het bijzijn van koning Willem-Alexander.

Ik heb het met liefde en toewijding gedaan, vanuit het besef dat we móeten leren van de corona crisis. Ongemerkt is het me toch niet in de kouwe kleren gaan zitten. Ik was erg mee bezig, wát ga ik zegen, hóe ga ik zeggen, waarom werk ik er eigenlijk aan mee, dat soort vragen.  De hele corona-tijd kwam weer terug, ook ik was delen al weer vergeten. Daags na de opening was ik wiebelig, tegen het grieperige aan. Wat er losgewoeld is lastig te duiden, ik heb geen bakken met tranen gehuild, maar was gewoon aangedaan. Iets is omgewoeld. Het kostte me een goede week om te herstellen. Ik had het er graag voor over.

De bijeenkomst in Den Bosch was waardig en intens. Ik was zeer onder de indruk van de vele vormen van pijn die de crisis heeft veroorzaakt. Het deed me deugd dat het comité achter Stilstaan bij Corona de vasthoudendheid heeft gehad om tenminste iets van een herdenking te organiseren, iets van een start. Naast de te verwachtten verhalen over overbelastte IC’s en zorgpersoneel, de vele corona doden en klap die horeca ondernemers kregen, was ik blij verrast dat ook de kritische stemmen over onze omgang met corona een plek kregen. Activiste Sascha van Westen riep op om het minderheidsdenken te blijven horen. Lid van het comité en dominee Evelijne Swinkels Braaksma droeg een gedicht van Marinus van den Berg voor, en vroeg op deze manier om niet te verharden in het eigen gelijk, teneinde oorlogen te voorkomen. Denker des Vaderlands Marjan Slob zei het zo: ‘als je niet leert leven met het feit dat je als mens kwetsbaar bent, als je dat gegeven van je af wil duwen, dan zet je louter in op veiligheid en beheersing, en reageer je feitelijk altijd vanuit angst. Dat is geen manier om het bestaan te vieren. ‘

Ik hoorde in al deze elementen een begin van openheid. Een begin van bewustzijn dat het nodig is om naar elkaar toe te bewegen, dat dat de beste garantie voor een veerkrachtige, democratische samenleving. Een begin van het toelaten van het verdriet en de pijn om hoe we het hebben gedaan in de corona periode, en wie we daarin zijn geweest. Toch bleef er iets knagen. De woorden van de dominee, de denker en de activiste zijn makkelijk door iedereen te beamen. De kust is nu weer veilig, de grote druk is weggebed. Maar het zegt niets over wie we zullen zijn als de volgende crisis zich aandient. Het gaat er om of we ook onder hoogspanning onszelf kunnen openen voor de ander. Dat vereist oefening. Oefening met tegenslag, die soms bij heldere hemel komt, totaal onverwachts. Zoals de dood van een naaste, een ernstige ziekte, een ongeluk, een scheiding. Maar ik denk ook aan de enorme opgaven van deze tijd, de transities op het gebied van klimaat, zorg, landbouw en energie waar we voor staan.

Daarom bevreemdt het des te meer dat er zo weinig media aandacht is geweest voor Het Nationaal Stilstaan bij Corona. Goed, het was live op TV, maar waarom kozen de omroepen er  niet voor om het op prime-time uit te zenden, in plaats van om 3 uur s’ middags? In de aanloop naar vrijdag was er welgeteld één item in één talkshow  op de TV; een schril contrast met het bombardement aan duidingen waar we in coronatijd avond aan avond  aan werden blootgesteld. Er waren enkele radio-uitzendingen op NPO 1. Eén voorbeschouwing in het NRC, over de bijeenkomst zelf niets. De Telegraaf volstond met een kort artikel op p. 10. Alleen het AD bracht het gebeuren in al haar regionale edities, inclusief een hoofdredactioneel commentaar. En De Volkskrant? Die schreef er zelfs geen enkele letter over.

Ik besloot een opiniestuk over dit gebrek aan aandacht in te sturen. Al is het niet geplaatst, wellicht heeft het toch geholpen om een journalist naar de tentoonstelling te sturen. Ruim een week later, zaterdag 7 oktober stond er een recensie van Toine Heijmans in de Volkskrant. Hij observeert dat de omvang van de crisis schril afsteekt bij de inspanningen van Ministerie van VWS en Tweede kamer om er op te reflecteren. Hij roept vragen op als: “Wie was eigenlijk de baas, tijdens de pandemie? Het parlement? Of waren dat de ministers, de wetenschappers, de veiligheidsregio’s waarvan niemand had gehoord? Hoe ging dat inperken van burgerrechten in z’n werk? Kwesties die je niet moet overlaten aan complotdenkers of populisten.”

Deze vragen zijn zoveel groter dan een tentoonstelling vermag. Het is daarom te makkelijk om hem af te doen als karig en armetierig, en meewarig te doen over wat in opdracht van het kabinet is neergezet. Want waarom moeten we wachten op de overheid om de lessen te trekken? Waarom nemen de media daar zelf niet het voortouw in, zoals ze ook in de corona-crisis niet van het onderwerp af te brengen waren? Is het omdat terugblikken ook inhoudt dat je je eigen rol onder de loep neemt? Is dat te pijnlijk? Frits van Exter, voorzitter van de Raad voor de Journalistiek meent van wel, en ziet nog weinig tekenen van kritisch zelfonderzoek onder journalisten rondom corona.

En misschien geldt dit wel voor ons allemaal. We zullen allemaal in de spiegel moeten kijken. Wie waren we toen, wat deden we toen, wat lieten we na?

Als er iets is dat het overlijden van Pepijn mij heeft geleerd dan is het dat rouwen een collectief proces is, waarin de pijn van de een het hart opent van de ander. Om de verbijstering de baas te worden die de ramp heeft veroorzaakt. Hoe de ramp er ook uit ziet voor eenieder. Pepijn stierf met zijn koptelefoon op. Het laatste nummer dat hij hoorde was ‘Watskeburt’, van de Jeugd van Tegenwoordig. Stilstaan bij Corona is broodnodig, want we leven allemaal met deze vaag:  Watskeburt?! Elke aanzet is goed. Nu doorpakken. Ga de tentoonstelling zien.

Tijdlijn corona periode 2020-2023
Details

2 gedachten over “Rouwen om corona – zelfs een karig begin is een begin.

  • 10 oktober 2023 om 11:30
    Permalink

    Het doet me zo goed, jouw verhaal. “Als er iets is dat het overlijden van Pepijn mij heeft geleerd dan is het dat rouwen een collectief proces is, waarin de pijn van de een het hart opent van de ander. Om de verbijstering de baas te worden die de ramp heeft veroorzaakt. Hoe de ramp er ook uit ziet voor eenieder”. Dankjewel hiervoor.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *