Kiezen

‘Het zijn idioten!’

De uitspraak galmde door de volle zaal in Pakhuis De Zwijger. Ewald Engelen sprak er zijn afschuw mee uit over het feit dat de enige partij in de Tweede Kamer die het kabinet kritische vragen stelde in de corona periode, uitgerekend de partij was waar hij niets, maar dan ook helemaal niets mee had.

De avond in Amsterdam was georganiseerd door De Vierde Golf, een informele organisatie van mensen die zich in de corona periode in toenemende mate politiek ontheemd zijn gaan voelen. Mensen die voorheen veelal neigden naar partijen op links, maar zich niet meer vertegenwoordigd voelden door deze partijen. Gewappied, gecanceld. Politiek ontredderd, maar wel met een groot hart voor de samenleving.

Zoals Ewald Engelen. Vol vuur en passie las hij passages voor uit enkele blogs die hij in de loop van de coronaperiode schreef voor De Groene Amsterdammer, en die tezamen een aardig tijdsbeeld schetsen. De blogs zijn nu uitgebracht in een klein boekje, dat deze avond werd gelanceerd. Het diende als opmaat voor een reflectie over wat ons overkomen is in die tijd. Wat is er gebeurd? Precies dat, wat Pepijn op zijn koptelefoon had toen hij stierf: watskeburt?!

Ik schreef eerder over het belang van deze vraag naar aanleiding van het Stilstaan bij Corona moment eind september. Mijn blog was aanleiding voor de organisatie om mij te attenderen op deze bijeenkomst. Ik ben gegaan, ik was benieuwd.

‘Het zijn idioten!’ Ik snap de verzuchting van Ewald. Maar zijn woorden hadden averechts effect. Een man in de zaal vroeg zich af welke partij hij bedoelde. En zei dat hij juist blij was dat tenminste FvD nog wat tegengas gaf. De emoties liepen hoog op, de man beende weg, voelde zich niet gehoord. Idioten zijn het nieuwe wappie.

Het ongemak en de verwarring waren voelbaar in de zaal. Meer getuigenissen volgden van mensen uit het publiek die zich geïsoleerd hebben gevoeld, een vrouw van in de 70 die zich niet wilde laten vaccineren en intussen haar kleinkinderen niet meer mag zien.

Woorden doen er toe. We hebben taal nodig die én duidelijk maakt waar het jou om gaat, én de ander in waarde laat. Had Ewald kunnen zeggen dat het voor hem hartverscheurend was dat de enige partij die weerwoord bood voor het overige voor hem onacceptabele standpunten huldigt, dan was zijn pijn voelbaar geweest. De beklemming dat je wilt spreken maar niet kúnt spreken. De mond die beweegt maar geen geluid voortbrengt,  de adem die stokt in de keel. De energie die wordt vastgezet, maar hoe dan ook een uitweg zoekt. Die naar buiten komt in woede, frustratie, zwevend kiesgedrag, splinterpartijen, het elkaar te pas en te onpas de maat nemen. Wraak. Soms slaat het naar binnen in apathie en cynisme, in ‘het maakt allemaal toch niets uit’. Een gevoel van onmacht – en wat doe je dan?

Dat is de kern van de zaak. Wat doen we in situaties waarin de woede door de aderen giert, de angst ons de adem beneemt? Wanneer het verlies van controle groot is? Wanneer het bestaan onder onze voeten lijkt te worden weggeslagen? Het verdriet immens? Wat doen we dan?  En vooral: wie zijn we dan? Hebben we dan nog een keus?

Ja we hebben een keus. Israël heeft een keus. Hamas heeft een keus. Volgers van het overheidsbeleid hebben een keus. Zij die gelabeld zijn als wappies hebben een keus.

Daarom is het belangrijk om juist de allereerste fase van de coronaperiode, zeg maart- april 2020, heel goed onder de loep te nemen. Niet zozeer vanwege de toen afgekondigde maatregelen, dat is het minste interessante gedeelte. Velen zijn het erover eens dat in de toenmalige verwarring daarover niet al te hard hoeft te worden geoordeeld. We moeten die beginperiode vooral goed bekijken omdat zich toen iets heeft vastgezet in de psyche van kabinet en samenleving, waar beiden nadien niet meer uit te halen leken. De ontspanning en de ruimte in hart en ziel om ook onder druk te blijven leren, is toen weggeknepen. Dát moet de kern van de evaluatie zijn – alle andere maatregelen zijn van deze houding het gevolg. In wezen klein bier, vergeleken me de bron waaruit ze zijn ontstaan.

Ergens tijdens de bijeenkomst vertelde ik kort over Pepijns lot. Over dat ik geen behoefte had om te oordelen over beleidsmakers en anderen. En over de noodzaak om met ongemak te leren omgaan. Mijn inbreng raakte een snaar, want het was even heel stil in de zaal – al was dat niet voor lang. Nadien hoorde ik van meerdere mensen dat wat ik zei resoneerde bij hen, vaak gevolgd door verbazing: ‘ben je dan niet boos’?

Ja ik ben wel boos. En ik wil helderheid over wat er is gebeurd in de coronatijd. Maar ik kies ervoor om er anders mee om te gaan.

Het kan. Zelfs te midden van de gruwelijkste gruwelen is dat mogelijk. Vandaag nog sprak de vader van een door Hamas vermoorde kibboets-bewoner op de begrafenis van zijn zoon (dit is een pdf van het artikel in de Volkskrant). Hij had het hart om ook stil te staan bij het lot van de Palestijnen. Hij heeft het vermogen om het beest in de ogen te kijken. Om ‘de bezetting in de ogen te kijken’ – gelijk de naam van de vredesorganisatie waar hij lid van is. Zonder daarmee de gruwelen van Hamas te bagatelliseren.  Dat vermogen, dat gaat ons verder brengen. Dát is wat linkse politiek nodig heeft.

Alle leed onder ogen zien. We hebben nog geruime tijd nodig om de wonden van corona te helen.

Ter ere van Yaacov Godo en zijn gedode zoon Tom, citeer ik hier de tekst die Yacoov in zijn grafrede aanhaalde. De woorden zijn van Hanoch Levin, en staan in het artikel van Rob Vreeken in de Volkskrant.

Mijn lieve vader, terwijl je bij mijn graf staat / Oud en moe en verloren / Als je ziet hoe ze mijn lichaam begraven in het stof / Terwijl jij boven mij staat, mijn vader. / Blijf daar niet zo trots staan / En houd je hoofd niet hoog, vader / We blijven nu, van vlees tot vlees / Nu is het tijd om te huilen, mijn vader.

Dus laat je ogen over de mijne huilen, / Blijf niet stil ter ere van mij, / Iets dat belangrijker was dan eer / Ligt nu aan jouw voeten, mijn vader. / En zeg niet dat je een offer hebt gebracht / Omdat ik degene ben die heeft opgeofferd / En zeg geen hoogdravende woorden meer / want ik lig nu erg laag, mijn vader.

Mijn lieve vader, terwijl je bij mijn graf staat / Oud en moe en verloren / Wanneer jij ziet hoe ze mijn lichaam in het stof begraven / Vraag om mijn vergeving, vader.

3 gedachten over “Kiezen

  • 16 oktober 2023 om 17:48
    Permalink

    Net als je vrijdagavond in Pakhuis De Zwijger deed, weet je ook hier weer mededogen te delen en op te roepen.

    Beantwoorden
  • 17 oktober 2023 om 13:44
    Permalink

    “Alle leed onder ogen zien”… dat raakt me Gaston.
    Voorbij polarisatie… ALLE leed!

    Beantwoorden
    • 18 oktober 2023 om 05:37
      Permalink

      Wat raak en mooi weer beschreven!

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *